Taal en schrift

Tifinagh

Het schrift van de Amazigh: van rotsinscripties tot verkeersborden

Een van de oudste schriften van Afrika, eeuwenlang bijna alleen door Toearegvrouwen doorgegeven, en sinds 2003 het officiële schoolalfabet in Marokko.

Tifinagh ziet eruit als meetkunde: cirkels, kruisen, punten, streepjes. Die indruk is niet helemaal onjuist. De tekens zijn oud, ze werden in steen gehouwen voordat ze op papier stonden, en hun vormen zijn sinds de oudheid minder veranderd dan die van de meeste alfabetten ter wereld.

Herkomst

De voorlopers heten in het onderzoek het Libysch-Berberse schrift. Inscripties ervan zijn in heel Noord-Afrika te vinden; de oudste zeker gedateerde stammen uit de voorchristelijke tijd. Waar de tekens vandaan komen, is niet opgehelderd: een deel van het onderzoek ziet Fenicische invloed, een ander deel een eigen ontwikkeling. Zeker is dat het schrift nooit helemaal is verdwenen.

De lijn van de Toeareg

Terwijl in het noorden het Arabisch en later het Latijn het schrift overnamen, bleef Tifinagh bij de Toeareg in gebruik: vooral onder vrouwen, voor korte berichten, namen, tekens op voorwerpen. Zonder deze lijn zou het schrift waarschijnlijk alleen nog archeologie zijn.

Neo-Tifinagh

In de jaren zestig werden de tekens opnieuw opgepakt en uitgebouwd tot een volledig alfabet voor de taal van nu. Deze versie heet Neo-Tifinagh. In 2001 richtte Marokko het Koninklijk Instituut voor de Amazighcultuur (IRCAM) op; in 2003 werd Neo-Tifinagh vastgelegd als schrift voor het Amazigh en in het schoolonderwijs opgenomen. Sinds 2005 heeft het schrift een eigen Unicode-blok (U+2D30 tot U+2D7F): daarom kun je het op deze pagina lezen zonder een afbeelding te laden.

Hoeveel tekens?

Daar bestaat geen enkel juist antwoord op, en dat is geen uitvlucht. Het IRCAM-alfabet telt 33 tekens als je de twee gelabialiseerde vormen meetelt; zonder die vormen kom je op 31. Sommige overzichten tellen 30 basistekens plus uitbreidingen. De tekens zijn overwegend medeklinkers, en er zijn ook eigen klinkertekens: anders dan in het Arabisch, waar klinkers meestal ongeschreven blijven.

Waar het nu staat

Op plaatsnaamborden in Marokko, aan openbare gebouwen, in schoolboeken, in logo’s, op kleding. Voor velen is Tifinagh ook een teken van verbondenheid met de eigen herkomst: een alfabet dat bij de taal hoort. In het dagelijks leven schrijft men toch meestal in Latijnse letters of in het Arabisch.

In de app openen →

Verwant