ⵣtamazight.org

Cultuur en symbolen

De cultuur van de Amazigh

Muziek, poëzie, ambacht, feesten

Een cultuur die het meeste niet heeft opgeschreven, maar zingend, knopend en dansend heeft doorgegeven.

Wie Amazigh-cultuur zoekt in bibliotheken, zoekt op de verkeerde plek. Het geheugen zit in liederen, patronen, feesten en handgrepen. Dat heeft een prijs (veel is verloren) en een voordeel: het leeft waar het nog wordt beoefend.

Muziek

De instrumenten zijn weinig en oud. De bendir, een lijsttrommel met een snaar aan de binnenkant die de toon zijn typische gezoem geeft. De ribab, een eensnarige vedel. De gimbri of loutar, een getokkelde luit met drie snaren. Daarbij komen fluiten en vooral stemmen in beurtzang.
Per regio ziet dat er heel verschillend uit: Ahidous in de Midden-Atlas, Ahwash in de Souss, Reggada in het oosten en in de Rif. De Amazigh-krijgsdans Taskiwin uit de westelijke Hoge Atlas werd in 2017 door de UNESCO op de lijst van immaterieel cultureel erfgoed geplaatst dat dringend bescherming nodig heeft: dringend, omdat nauwelijks nog jonge mensen hem leren.

Poëzie

In de Rif heten de gezongen korte gedichten izran: twee regels, vaak in beurtzang, vaak door vrouwen, vaak over liefde, afscheid en emigratie. Ze werden niet gedrukt maar onthouden. Wie vandaag oude izran verzamelt, verzamelt het geheugen van een generatie die grotendeels naar Europa is vertrokken.

Ambacht

Tapijten met geometrische patronen waarvan de tekens zich herhalen en zich laten lezen: vruchtbaarheid, bescherming, water. Zilveren sieraden, vaak met dezelfde vormen. Aardewerk zonder draaischijf, door vrouwen gemaakt en beschilderd. Hout, leer, gevlochten halfagras. Het patroon is zelden alleen versiering; het is het tweede schrift van een cultuur die lang geen eerste had.

Feesten

Yennayer, het Amazigh-nieuwjaar, wordt traditioneel op 12 of 13 januari gevierd; in Marokko is het sinds 2024 een wettelijke feestdag op 14 januari. De jaartelling begint in 950 v.Chr.: een moderne vastlegging uit 1980 die verwijst naar de farao Sjosjenq I, die van Libische afkomst was. 2026 is dus het jaar 2976. Daarbij komen moussems, plaatselijke bedevaartsfeesten, en in de Hoge Atlas het huwelijksfeest van Imilchil.

In de app openen →

Verwant